Adüna daplü scolars i’l s-chalin ot, mancanza da localitats e problems da chattar magisters secundars. Quai es la situaziun actuala da la scoula da Scuol. Implü es la gestiun da scoula eir politicamaing üna sfida finanziala. Cumporta il cumün finanzialmaing ün augmaint da magisters e fa üna finanziaziun in ün ingrondimaint da la scoula insomma sen? Nu dessa la pussibiltà da collavurar cun otras scoulas illa regiun o dafatta cul Institut Otalpin Ftan? Dumonda a dumonda cha’l cumün da Scuol e’ls respunsabels per la scoula nu sun actualmaing buns da respuonder. Co guarda però oura la situaziun in oters cumüns d’Engiadina Bassa? «Nus cumbattain cun problems sumgliaints», disch Reto Lehner, manader da scoula dal Consorzi A fin Z a Zernez. «Intant vaja amo», disch el sün dumonda. Reagir as stoja tenor el plü svelt pussibel. «Nus fain quint fin dal 2015 cun ün augmaint da 40 scolars. Culs locals da scoula eschna fingià uossa al limit.» Differents locals da scoula sun fingià gnüts trapartits per duos classas, gardarobas survegnan paraids e dvaintan locals d’instrucziun, la chasa da scoula veglia Alossai es plain stachida e davant la chasa da scoula vegnan drizzats aint containers da fabrica per l’instrucziun. «Üna cumischiun correspundenta es fingià lönch landervia a tscherchar soluziuns ed i existan differents plans e calculaziuns per ingrondir la chasa da scoula», infuorma il manader dal Consorzi da scoula d’Ardez fin Zernez. La decisiun finala sto però gnir tratta politicamaing resguardond tuot l’aspet finanzial.

Situaziun intscherta causa fusiuns
Ün’ulteriura variabla intscherta es tuot la discussiun davart las fusiuns. Daja ünsacura üna fusiun da Zernez fin Guarda? Che fa il cumün d’Ardez a reguard fusiuns e che consequenzas ha quai sül Consorzi da scoula A fin Z? Eir quistas dumondas nu sun tenor Reto Lehner amo scleridas e sun fich importantas per decider davart investiziuns futuras. La situaziun actuala es cumplichada ed el spera bainsvelt sün sclerimaints. «Intant provaina da far il pussibel cun quai chi’d es avantman», disch Lehner.
Da pudair trar a nüz infrastructuras da scoula existentas in oters cumüns partenaris nun es per Lehner üna soluziun uschè simpla. «Quai nun es logisticamaing bod na pussibel». Intant es tuot il s-chalin ot da Brail fin Ardez a Zernez insembel culla scoula primara da Brail e Zernez. Ils uffants da scoula primara da Susch fin Ardez van a scoula ad Ardez. La scoula la plü nouva chi nu vain plü ütilisada es quella da Lavin. «Nus vain intant dat a fit ils locals a persunas e firmas indigenas», declera il chanzlist cumünal da Lavin, Robert Cantieni. Tenor el s’haja chattà uschè üna buna soluziun e la sala polivalenta vain tratta a nüz regularmaing per differentas activitats ed arrandschamaints.
Eir a Susch s’haja intant chattà ün bun adöver per la chasa da scoula. Quella vain tratta a nüz sco büro per l’Ouvra electrica Susasca e sco infrastructura implü per la Clinica Holistica Engiadina.

Reorganisar localitats in Valsot
In Valsot pro’l Consorzi da scoula Ramosch-Tschlin es la situaziun plütost stabila. «Il nomer da scolars es plü o main adüna listess», disch il president dal consorzi da scoula, Jachen Andrighetti. Actualmaing visiteschan raduond 130 scolars la scoula primara a Ramosch e’l s-chalin ot a Strada. «Locals d’instrucziun vaina avuonda», declera Andrighetti ed agiundscha cha tuot quels gnian eir dovrats. «Nus eschan landervia ad elavurar ün concept per reorganisar ils locals e tils adattar als bsögns actuals. Andrighetti es persvas cha’ls uffants ston avair bunas e modernas localitats cun ün’infrastructura optimala per pudair a la fin eir garantir la qualità da scoula.
La chasa da scoula veglia a S-chadatsch es datta a fit a l’archiv cultural d’Engiadina Bassa e per la chasa da scoula veglia da Vnà existan progets concrets da reütilisaziun. Per la chasa da scoula a Tschlin es il cumün fingià lönch landervia a tscherchar soluziuns per l’ütilisaziun.

Nomer da scolars va inavo in VM
In Val Müstair regna üna situaziun cunter il trend da Zernez e Scuol. «Dischplaschaivelmaing as diminuischa il nomer da scolars cuntinuantamaing», constata Urs Kühne, il manader da scoula in Val Müstair. Actualmaing vegnan instruits 155 uffants. A cuorta vista fa Kühne quint cun üna diminuziun da raduond quatter per tschient. Tenor üna calculaziun magari pessimista fa el quint in bundant desch ons be plü culla mità dal nomer d’uffants actual. La scoula primara es organisada a Müstair e’l s-chalin ot a Sta. Maria. La scoulina ha intant amo lö a Müstair e Valchava. Illa chasa da scoula a Tschierv es installada la Biosfera e l’administraziun turistica. La scoula veglia da Fuldera sta a disposiziun al Chastè da cultura.
Autor: ANR