La Val Müstair es il prüm cumün da pionier chi ha introdüt il rumantsch grischun in scoula. Val Müstair es eir il prüm cumün, ingiò chi’d es gnüda inoltrada ün’iniziativa per reintrodüer l’idiom in scoula. Quist’iniziativa es amo pendenta. Als 1. favrer ha decis la radunanza cumünala in üna votumaziun consultativa, da sustgnair l’iniziativa. La votumaziun definitiva a l’urna ha lö als 11 marz.
Co guard’oura la situaziun i’ls ulteriurs 34 cumüns da pionier in Grischun. Tenor Domenic Toutsch, president da la Pro Idioms in Engiadina sun in tuot gnüdas inoltradas 15 iniziativas ed üna petiziun. Sper la Val Müstair sun quai impustüt ils cumüns in Surselva chi han ramassà suottascripziuns. «Da las 15 iniziativas han ot cumüns acceptà ed unicamaing ün cumün refüsà l’iniziativa», uschè Toutsch. In ses cumüns, inclus Val Müstair, sun las decisiuns amo pendentas.

Parità tanter Laax e Falera
Laax es intant l’unic cumün chi ha confermà il rumantsch grischun in scoula. A Falera, chi collavura culla scoula da Laax, es invezza gnüda acceptada l’iniziativa per reintrodüer l’idiom in scoula. Che cha quistas duos decisiuns vöglian dir per la collavuraziun nun es actualmaing amo cuntschaint. Insembel cun Trin han Laax e Falera introdüt l’on 2007/2008 il rumantsch grischun in scoula. A Trin nu sun cuntschaintas ingünas discussiuns publicas. Eir illa part centrala dal Grischun han ils cumüns da Lantsch, Brinzauls, Casti, Alvaschein, Mon, Stierva, Salouf, Cunter, Riom-Parsonz, Savognin, Tinizong-Rona, Mulegns, Sur e Marmorera introdüt dal 2007/2008 il rumantsch grischun in scoula. In quista part surmirana nu sun gnüdas inoltradas ingünas iniziativas e tenor infuormaziuns da la Lia Rumantscha nu vegnan quia fattas ingünas discussiuns publicas. Eir la scoula bilingua a Cuoira resta fidela a l’instrucziun da rumantsch grischun.

Sevgein es tuornà sur not pro l’idiom
Dals cumüns sursilvans chi han introdüt cul on da scoula 2008/2009 il rumantsch grischun illas classas primaras nu daja a Mundaun (Flond e Surcuolm) e Luven amo ingünas acziuns organisadas cunter il rg in scoula. Il cumün da Duvin ha acceptà l’iniziativa per reintrodüer il sursilvan in scoula, a Pitasch es l’iniziativa amo pendenta e Schluein decida prosmamaing.
Pro’l consorzi da scoula intuorn Sevgein, culs cumüns da Riein e Castrisch es la situaziun plü spinusa. Riein es il prüm cumün in Grischun chi ha decis da reintrodüer l’idiom in scoula. Ils cumüns da Sevgein e Castrisch sun seguits a quista decisiun ed han sustgnü l’iniziativa chi racumanda da müdar ils statüts da scoula vers rumantsch grischun, in seguit però refüsà ils statüts. Causa cha differents genituors han imnatschà cun ün boicot, ha il cussagl da scoula decis d’instruir a partir da lündeschdi passà darcheu sursilvan in 1. classa. Uossa imnatschan però ils genituors chi d’eiran pel rumantsch grischun cun boicots e tuot la situaziun es dvantada pavel per giurists.

Glion cun iniziativa e petiziun
Ils ulteriurs cumüns sursilvans han introdüt l’on da scoula 2009/2010 il rumantsch grischun in scoula. Il cumün da Vuorz ha fingià decis per l’iniziativa e’l cumün da Sagogn decida prosmamaing. Dal consorzi da scoula intuorn Rueun, sustegna la populaziun da Rueun, Andiast e Waltensburg las iniziativas da reintroducziun. La populaziun da Siat es seguida a la proposta da la suprastanza cumünala, da spostar la decisiun pel mais avrigl. Quai per spettar la debatta intuorn la ledscha da scoula i’l Grond Cussagl. Eir il cumün da Pigniu tocca pro’l consorzi da scoula intuorn Rueun. Quia nun es gnüda inoltrada ingün’iniziativa e la suprastanza cumünala stuvarà decider co ir inavant. Ed a la fin resta amo il cumün da Glion in collavuraziun da scoula cun Schnaus. In lügl da l’on passà es entrada pro’l cussagl cumünal üna petiziun e reguard rumantsch grischun e sursilvan. Avant co cha’ls respunsabels cumünals han dat resposta a la petiziun, es gnüda inoltrada in december l’iniziativa per ün retuorn pro l’idiom. La decisiun es amo pendenta. Che influenza e consequenza cha’l proget da fusiun da cumüns Glion Plus ha in tuot la tematica da rumantsch grischun, nun es hoz tenor la Lia Rumantscha amo previsibel.
Autor: Nicolo Bass