«Nus nun essans cunter l’instrucziun bilingua in scoula», disch Franca Nugnes da Segl, commembra dal cussagl da scoula e rapreschantanta da la cumischiun chi ho elavuro il concept da bilinguited da las vschinaunchas da Segl e Silvaplauna. «Nus nu vulains sül s-chelin ot però neir na instrucziuns da rumauntsch da finta», disch ella. Cun «finta» managia ella per exaimpel lecziuns da sport inua cha la lingua discurrida illa lecziun es rumauntscha. Cha que sajan per ella exercizis d’alibi chi nu servan bger als iffaunts.

S-chelin ot a San Murezzan
«Scha nus müdains ad üna scoula bilingua, scu cha’l chantun Grischun prevezza, as paun noss scolars parteciper be per duos terzs dal temp da scoula in lur classa. Il rest dal temp vegnan els instruieus in rumauntsch e nu sun perque integros plainamaing in lur classa», disch Franca Nugnes. Que causa cha tuot il s-chelin ot da las vschinaunchas da Segl e Silvaplauna frequainta la scoula a San Murezzan. Lo vain instruieu rumauntsch seguaintamaing: üna lecziun da ram principel in rumauntsch e las otras in rams da scoula laterels. «Quist fat cumplichescha la situaziun», disch ella. Per schoglier il problem es gnida installeda üna cumischiun chi ho piglio suot la marella las pussibilteds d’introdür taunt a Silvaplauna scu eir a Segl üna scoula bilingua e que fingià davent da la 1. classa. «Causa cha l’inspectorat da scoula pretenda ubain üna scoula bilingua u üna scoula rumauntscha fundamentela in tuot las classas da scoula essans nus da Segl in üna situaziun poch allegraivla», cuntinua ella.
In december haun ils commembers da la gruppa da lavur da Segl dumando ün inscunter culs respunsabels da la gruppa da la scoula da Silvaplauna. «Nus spettains uossa a quel termin», disch Nugnes. Silvaplauna voul il prüm cugnuoscher l’opiniun dal cussagl cumünel ed in seguit spetter las decisiuns da la Regenza a reguard la nouva ledscha da scoula chantunela.

L’importanza dal tudas-ch
«Il böt da la scoula da Segl es quel da pisserer cha’ls iffaunts vegnan instruieus eir ün pô in tudas-ch e na consequentamaing be in rumauntsch», disch Franca Nugnes. Que però be taunt ch’iffaunts da lingua estra, chi nu discuorran a chesa tudas-ch, haun eir la schanza da pudair frequenter üna secundara u reela chi vain mneda in lingua tudas-cha. «Nus vzains cha’ls iffaunts chi discuorran tudas-ch e rumauntsch in famiglia nun haun üngün problem da s’integrer in üna scoula mneda sül s-chelin ot in lingua tudas-cha», disch Nugnes. Perque s’hegia fingià uossa organiso spüertas d’instrucziun tudas-cha per iffaunts da lingua materna estra. E que a partir da la scoulina. «Ün ulteriur böt da nossas ponderaziuns es quel da pudair pussibilter a tuot noss scolars eir sül s-chelin ot a San Murezzan almain trais uras inua cha vain instruieu propcha ün bun rumauntsch», agiundsch’la. «Nus vulains insè rester sül s-chelin bass üna scoula rumauntscha – ans dains però listess tuotta fadia d’integrer eir il tudas-ch i’l minchadi da noss scolarins», intun’la. Cha uossa saja però il prüm da fer discussiuns culs da Silvaplauna e lura guarder che via cha las duos scoulas pigliaron in avegnir.

Zieva las decisiuns da la Regenza
«La scoula da San Murezzan füss pronta da pussibilter als iffaunts da Segl e Silvaplauna ün’instrucziun bilingua», disch la chanzlista da Silvaplauna, Franzisca Giovanoli. Ün problem da la finanziaziun da quel proget saja però cha nu’s sapcha quaunts scolars chi frequaintan lura propi quella scoula. «Bgers decidan da fer ün gimnasi e que nu capita a San Murezzan», agiundsch’la. Cha aunz cha’s decida uossa però in chosa vöglian ils respunsabels da la scoula da Silvaplauna spetter la decisiun da la Regenza a reguard la nouva ledscha da scoula. «Nus füssans insè cuntaints scha quella decidess cha tuot las scoulas stöglian instruir biling», intun’la. Uschè stuvess tenor ella eir San Murezzan s’adatter ed instruir da prüm innò eir rumauntsch als scolarins. Segl e Silvaplauna restaron in contact que chi pertuocha quista tematica ed elavuraron a temp ütil üna proposta», disch ella. Cha quella stöglia però in mincha cas esser a favur dals iffaunts pertuchos – cun u sainza Segl.
Autor: ANR