«Eu nu sun quel tip chi’s voul profilar», es il prüm cha Carl Jenal disch pro l’inscunter culla pressa. Ma cha avant circa ün on s’haja annunzchada Susanna Fanzun da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). «Ella m’ha accumpagnada dürant l’ultim on pro differentas occasiuns», declera Jenal. Cha quai saja stat fich bel, disch el cun tschera riantada ed ögls blaus chi glüschan dal plaschair. Ch’ün «star da film» nu saja’l però e cha quai füss eir l’ultim ch’el vuless esser. «Mia vita es be simpla e per mai pac degna da gnir muossada ad oters», manaja’l. Cha scha otra glieud s’interessa però per quella vita, saja quai dret ad el. «Ma impustüt fetsch eu cun quist film grond plaschair a mias quatter figlias», disch el riond, perche cha quellas sajan superbgias dad el.

Cha la vita dad ün paur chi viva sco Carl Jenal saja interessanta sco documaint d’enciclopedia dal svilup pauril da l’ultim tschientiner e cha quai saja bain ün bun motiv da film, manaja Susanna Fanzun. Special vi dal film es, tenor ella, eir l’accumpagnamaint musical. «Culs duos cumponists Valentin Kessler e Heinz Girschweiler n’haja chattà duos musicists chi imbellischan il film, la vita da Carl Jenal e’ls purtrets in ün möd fich sensibel e bel», disch ella.

Muossà sco ch’ün hom simpel viva
Cun mans buollats da düra lavur, ma listess mans chi nu tradischan in ingünas manieras sia età, muossa Carl Jenal intuorn sai. «Be nu dar massa bada a mia chasada dad hom.» Ch’el fetscha svess tuot las lavuors da chasarina, «mia duonna es morta avant nouv ons». Muossond sün sia chamischa disch el: «Eu lav eir plü o main svess mia büschmainta, fetsch oura cul fier, vegn a cumprar aint e cuschin per mai svess.» Ch’el saja cuntaint ma cha causa üna bruschada da sulai saja’l stat la stà passada per alch temp pac bain e ch’üna noscha grippa til haja fat fastidi. «Uossa stuna però darcheu bain e giod mia vita», intuna’l. Ch’el as sdaisda mincha bunura, guarda sün l’ura e spetta be da pudair star sü. El es nempe adüna stat paur. E dürant ils ultims 33 ons paur pensiunà chi nu survain per sia gestiun ne subvenziuns ne oters sustegns. In stalla chüra’l cun grond’amur sias trais vachas e seis trais vdellins. «Da star sün cuotscha e spettar cha’l di passa sainza far nöglia nu füss per mai üna vita chi cuntantess», declera’l sia motivaziun da far da paur.

Lavurà bler e listess giodü la vita
«Eu nu sun mai stat ün paur chi ha pudü as profilar cun muaglia da bellezza o dafatta premis per allevamaint», disch Carl Jenal e declera cha sia grond’ambiziun dal esser e far da paur saja adüna statta la cultivaziun da la prada. «La lavur in stalla tocca per mai simplamaing pro meis minchadi, ella nun es però brichafat quai chi’m fa il plü grond plaschair in mia vita», conceda’l. Cha l’ir culs skis e da gnir a cugnuoscher blera glieud saja stat ün sömmi ch’el s’haja accumpli fingià bod in sia vita. «Eu lavuraiva sco magister da skis pro’l Hotel Palace a San Murezzan», quinta’l e straglüscha dal plaschair. Ch’el haja hoz amo contact culs respunsabels dal Palace e ch’el giaja amo minch’inviern a tils far üna visita. «Grazcha a meis ingaschamaint sco magister da skis suna gnü a cugnuoscher a blera glieud», disch el. E cha grazcha a quai haja’l eir survgnü blers invids per ir in pajais esters e pudair imprender a cugnuoscher culturas estras. «La plazza cotschna da Moscau am fascinescha amo hoz», disch el e quinta cha cur ch’el haja vis quella plazza e’l clucher surdorià haja’l gnü l’impreschiun d’esser rivà in ün oter muond. Ch’eir il viadi in Israel – ingio ch’el haja pudü imprender a cugnuoscher la vita e la cretta güdeua – haja influenzà seis pensar. «Eu am lasch gugent fascinar da chosas chi’m sun incuntschaintas e giod ils inscunters spontans chi fan gnir la vita preziusa e bella.»
Carl Jenal es nat e creschü sü cun sias duos sours ed ün frar a Samignun. Là ha’l passantà üna bell’infanzia: «Sco famiglia da paurs vaivan nus adüna avuonda da mangiar.» La vita cha Carl Jenal ha vivü es statta simpla: «Raps e possess nu d’eiran mai uschè importants sco la libertà da pudair far quai chi’s voul». Ch’el viva amo adüna in quel sen e cha forsa cha quai saja il motiv ch’el haja la furtüna da pudair viver eir ill’età da bod 98 ons üna vita chi cuntainta plainamaing, manaja’l.

Autor: ANR