La basa per üna producziun da lat economica es üna buna prestaziun da la vacha ed eir üna buna qualità da lat. Per prodüer bler lat ston las vachas esser frischas ed avair ün üver san. Üna da las plü cuntschaintas malatias da las vachas da lat es mastitis. Tenor Marianne Caviezel, veterinaria a Scuol, as tratta pro quista malatia d’ün’inflamaziun dal üver da la vacha. «Mastitis vain però eir avant sco malatia zoppada i’l intern da l’üver, sainza cha quella füss visibla.» Tenor Caviezel es mastitis la malatia la plü derasada pro las vachas da lat e porta consequenzas finanzialas per mincha gestiun paurila. «Las vachas mainan damain prestaziun e’l lat es pro üna malatia accuta insomma indovrabel». Ils paurs ston far regularmaing prouvas da lat e laschar controllar la quantità da cellas. Scha las valuors sun massa otas, es quai per Caviezel ün cler segnal da mastitis.

«Be il piz da la muntogna»
La malatia mastitis cugnuoscha plüs excitaders sco bacterias, virus e bulais e vain transportada sur ils tetels dals üvers illas glandas da lat. «Be ils excitaders nu bastan», disch Marianne Caviezel e muossa via sün differents factuors chi giouvan üna rolla. Ella mazuna factuors associats a l’üver da la vacha e factuors associats a l’ambiaint. La netaschia in stalla e da las maschinas da mundscher e’l möd da lavurar dal singul paur, giouvan eir üna rolla centrala per promouver e derasar la malatia. «Las vachas ston avair süt e net», declera Caviezel üna masüra per evitar la derasaziun. Da l’experienza sa ella da quintar, cha in blers cas ingiò chi d’eira üna inflamaziun acuta da l’üver d’üna vacha, s’haja chattà eir fuormas da mastitis zoppadas pro otras vachas in stalla. «Las inflamaziuns acutas dals üvers sun be il piz da la muntogna», es ella persvasa. Pro’ls excitaders dombra la veterinaria ils bacteriocids E.coli e S.aureus sco ils plü importants. «Per evitar la derasaziun da quists excitaders es important da trattar bain ils tetels, tils dischinfettar regularmaing e resguardar las premissas d’igiena.» Eir muos-chas san derasar ils bacteriocids e perquai vala la paina tenor Caviezel da pensar vi da mezs da cumbat da muos-chas. Insomma sun per ella il management da la gestiun paurila da la qualità dal pavel fin pro la prevenziun da malatias e scolaziun dal persunal, factuors fich importants.

Vaccinaziun da vachas periclitadas
La malatia mastitis vain per gronda part trattada cun terapias d’antibiotica. Tenor Caviezel esa però pro tscherts excitaders difficil da rablar nan üna buna guarischun. «Bleras jadas sun nempe parts dals üvers fingià donagiats», declera ella. Daspö l’utuon passà daja ün nouv medicamaint sül marchà: la vaccinaziun Startvac chi vain ütilisada fingià bundant duos ons in Europa. Sco cha la veterinaria declera, vain quista vaccinaziun fatta plüssas jadas e pissera cha las vachas elavureschan svess ün’immunità cunter mastitis. Üna varianta da terapia es da vaccinar in tuot trais jadas: nempe 45 e 10 dis avant cha la vacha fa vadè ed amo üna jada 52 dis davo. «Il temp ingiò cha la vacha vain laschada ir sütta avant co far darcheu vadè, es il plü privlus per gnir amalà da mastitis», declera Marianne Caviezel. Per evitar cha las vachas ston gnir vaccinadas sün alp preschainta Caviezel üna varianta da vaccinar plü o main mincha trais mais, in tuot quatter jadas l’on. Però da crajer cha mincha bes-cha stess uossa gnir vaccinada cunter mastits es tenor ella sbaglià. Quista terapia vaglia per vachas periclitadas.

Il virus Schmallenberg
Il virus Schmallenberg pissera per sfuormaziuns pro vadels ed agnels. Sco cha l’Uffizi veterinari federal ha comunichà nun es il virus e l’andamaint da la malatia amo uschè cuntschaint. Üna derasaziun sün l’uman vain però exclusa. Ils simptoms pro las bes-chas sun feivra, diminuziun da la quantità da lat, diarrea fin pro aborts e sfuormaziuns dals vadels ed agnels nouvnaschüts. Cas dal virus Schmallenberg in Svizra nu sun amo cuntschaints. Intant s’haja chattà il virus in Germania, Belgia, Ollandia, Ingalterra ed in Frantscha. Il virus vain derasà tras muos-chins. Perquai racumanda l’Uffizi veterinari federal da trattar las beschas cun protecziuns cunter muos-chas. Trattamaints cunter la malatia e vaccinaziuns nu sun amo cuntschaintas.
Autor: Nicolo Bass