Il cussagl federal ha relaschà quist’eivna l’uorden per reglar la situaziun cun seguondas abitaziuns chi aintra in vigur als 1. schner 2013. In Engiadina Bassa han ils cumüns tut cogniziun da quist uorden e blers cumüns nu vezzan pel mumaint il bsögn da stuvair reagir. «Davo la votumaziun dals 11 marz nu vain nus gnü ün augmaint da dumondas da fabrica», declera Albert Mayer, capo cumünal da Sent. Anzi, cha la situaziun saja statta fich quieta. «Nus trattaran quist uorden i’l cussagl cumünal, però eu nu vez ingüns motivs per reagir forsa dafatta cun zonas da planisaziun.» 

Simil tuna quai eir in oters cumüns. Eir a Ftan es la situaziun statta magari quieta. «Nus nu vain gnü bleras dumondas», disch Reto Pedotti, capo cumünal da Ftan. Cha quai haja eir da chefar cul fat, cha a Ftan nu daja insomma plü bleras zonas per progets nouvs. Il grond svilup da fabricas ha gnü lü a Ftan avant pacs ons. Tenor Pedotti vegnan dats a Ftan tuot ils permiss culla resalva da resguardar il dret superiur.

 

A Susch haja dat ün svilup culla ed intuorn la fabrica da la Clinica holistica. Quist svilup es tenor il capo cumünal Emil Müller amo bain survisibel e nun haja insomma na da chefar culla iniziativa cunter las seguonda abitaziuns. Eir a Susch sto la suprastanza cumünala amo evaluar che cha quist uorden voul dir pel cumün da Susch e decider co inavant. «Ingüns problems» nu daja tenor la presidenta cumünala Maria Morell neir a Guarda. Quia sun gnüts inoltrats duos progets per intuot nouv abitaziuns cun ün livel da 33 pertschient prümas abitaziuns. «Quists progets sun causa l’iniziativa gnüts inoltrats fingià uossa eir schi d’eiran previs pür in qualche ons.» Causa la revisiun da la planisaziun locala a Tarasp sun las proceduras da fabrica bloccadas fingià plü lönch. Il capo cumünal Christian Fanzun spetta amo quist on resposta dal Chantun. «Causa quista revisiun nun eschan nus gnüts surprais cun nouvs progets da fabrica», disch el sün dumonda. 

 

Ün svilup plü grond ha portà l’iniziativa ad Ardez. Il cumün dad Ardez ha lavurà fingià divers ons vi d’üna nouva zona da fabrica e realisà il plan da quartier correspundent. Invezza cha quista zona vess bastü pels prossems ons sun bod tuot ils progets gnüts inoltrats fingià cuort davo la votumaziun in marz. In quista nouva zona vegnan realisadas, sco cha’l capo cumünal Jonpeider Strimer ha orientà, bundant 30 abitaziuns cun ün livel da prümas abitaziuns da 50 pertschient. «Nus lain decider ils progets pendents amo fin la fin d’avuost.» Cha quels chi vaivan fingià progets pendents han sgüra reagi dürant ils ultims mais. Fin la fin da l’on vezza Strimer la situaziun ad Ardez plütöst quieta. Il cussagl cumünal tematisescha in mardi chi vain la situaziun actuala ad Ardez e deciderà ils prossems pass. D’installar uossa üna zona da planisaziun ad Ardez nu vezza Strimer propcha sco soluziun. 

 

«Uossa basta», disch invezza il capo cumünal da Scuol, Jon Domenic Parolini, «la situaziun actuala nu serva ad ingün». Ch’el saja gnü confruntà eir davart da la mansteranza culla problematica actuala a Scuol. Ün fat es nempe cha la mansteranza indigena nu riva plü da seguir a tuot ils progets pendents. Cuort davo la votumaziun vaiva il capo da Scuol comunichà da trattar inavant las dumondas da fabrica per laschar proseguir a quels progets chi d’eiran in elavuraziun e chi vaivan fingià investi blers raps. Dürant l’ultim mez on es la cumischiun da fabrica da Scuol gnüda confruntada cun progets da 180 abitaziuns, 100 prümas ed 80 seguondas abitaziuns. Sco congual gnivan dal 1994 fin 2011 realisats in media be ündesch abitaziuns in ün mez on. In lündeschdi saira ha il cussagl cumünal trat il frain e decis üna zona da planisaziun chi aintra in vigur als 1. settember culla consequenza d’ün stop radical da progets pendents. Exclus sun natüralmaing quels progets chi han fingià il permiss da fabrica. 

A Zernez es gnü trat il frain fingià plü bod e la suprastanza cumünala ha decis fingià als 18 gün üna zona da planisaziun. Il president cumünal da Zernez, Renè Hohenegger, vaiva sco patrun da fabrica ed impressari tut part a las trattativas, però tut s-chüsa per la decisiun. Causa ün recuors correspundent ha la suprastanza da Zernez annulà la prüma zona da planisaziun ed in absenza dal president repeti la discussiun e decis unanimamaing üna nouva zona da planisaziun identica a la prüma decisiun. La populaziun da Zernez vain confruntada illa radunanza dals 31 avuost cun quist tema.

 

Autor: Nicolo Bass