Engadiner Post/Posta Ladina: Ernst Bromeis, il Turissem Svizzer ha miss l’on 2012 suot l’insaina da l’aua. Implü vain fat reclama cun «Wasserland Schweiz». Minch’on daja eir il di da l’aua internaziunal. Nu vain pel mumaint exagerà cul tema aua?
Ernst Bromeis: I nu da ün tema plü important per tuot las creatüras. Sainz’aua nu daja insomma ingüna vita. Üna milliarda umans sün tuot quist muond cumbattan mincha di per avair ün pa aua. Perquai nu’s poja vairamaing mai far avuonda teater intuorn l’aua.
EPPL: Tantüna es l’aua respectivamaing las funtanas d’aua minerala la chüna dal turissem in Engiadina Bassa. Pigliand’oura la fabrica dal Bogn Engiadina Scuol avant 20 ons esa stat blers ons plütost quiet intuorn l’aua in Engiadina Bassa e tuot in d’üna as stoja darcheu dar gas. S’haja quia mancantà alch ils ultims 50 ons?
Bromeis: Tenor mai ha quai eir da chefar cun tscherts ciclus dals umans e da l’istorgia. Tscherta roba vain e tscherta roba va sco la moda. Quai chi d’eira plü bod modern tuorna darcheu ad esser modern. La civilisaziun dal vest bada planet, cha’l möd da viver pel mumaint nun es propcha persistent. Tuot las discussiuns intuorn la persistenza provocheschan dumondas davo il minz e las ragischs da quai cha nus lain ragiundscher sco società. Be sguazzar nu para d’esser il güst model. Güst uossa illa crisa economica as prouva da chattar darcheu las valuors genuinas.
Vairamaing nu s’haja mancantà nüglia. I’s sto simplamaing darcheu scuvrir las valuors autenticas chi sun fich daspera. E las ragischs da l’Engiadina Bassa sun da chattar ill’aua.
EPPL: Però quellas ragischs ill’aua han eir otras destinaziuns turisticas illas alps. Perche stess avair l’Engiadina Bassa daplü cumpetenza d’aua sco otras regiuns?
Bromeis: L’Engiadina Bassa ha ün’istorgia ed üna tradiziun cun aua minerala e perquai nun es quai ün tema tscherchà o construi. Quai nun es sco scha Lenzerheide o Arosa cumanzessan as vender cull’aua. Scuol es bler plü daspera a quista tradiziun. E lura vain pro ün punct raziunal e cognitiv. A pretender lönch avuonda d’esser «la destinaziun d’aua illas alps», schi vain quai eir tut cogniziun e serius dal marchà turistic e dimena dals giasts venturs. Eu sun il meglder exaimpel per quista posiziun.
EPPL: L’Engiadina Bassa es tuornada pro las valuors fundamentalas e pro las tradiziuns. I sun gnüdas fattas sendas d’aua minerala e renovà il Bogn Engiadina Scuol. Basta quai?
Bromeis: Mai plü! Eu n’ha visità ultimamaing ün grond center d’aua cun grondas sglischaduoiras d’aua giò’l Tessin, perquai cha meis uffants han dit cha la stuvaina ir. Be daspera es gnü fabrichà ün grondischem center da welness. Dapertuot vegnan fabrichats gronds bogns genials e welness es in mincha pitschen hotel omnipreschaint. Quai es hozindi fact! Il Bogn Engiadina a Scuol es bellischem e plain d’amur, situà illa natüra culla vista sül Lischana. E tuot quellas sendinas sun simpaticas ed importantas per la sporta. Però tuot quists sforzs nun han malavita forza avuonda per as distinguer da la concurrenza immensa.
EPPL: Per comunichar al muond da gnir in Engiadina Bassa voul quai blera munaida. Esa d’investir be illa comunicaziun o eir ill’infrastructura?
Bromeis: Per esser la destinaziun da l’aua nu basta l’infrastructura chi’d es avantman. Per avair üna spüerta geniala per uffants, giuvenils e creschüts sto la destinaziun investir in infrastructura superlativa.
EPPL: Douvra e voul la regiun quists superlativs? Sto esser in Engiadina Bassa la plü gronda schlischaduoira?
Bromeis: La Viafier retica es eir ün superlativ chi maina alch a blera glieud. Forsa es superlativ il fos pled. Però i ston esser progets chi provocheschan ün grond «ah» e chi toccan l’orma d’indigens, investuors e giasts. La pussibiltà da realisar simils progets daja eir intuorn Scuol sainza stuvair sgradar e maldovrar ils bels lös illa natüra e’ls bels cumüns tradiziunals. Eir in Engiadina Bassa daja differents lös ed eir infrastructuras tradiziunalas a la periferia chi pudessan gnir trattas a nüz meglder per progets profuonds.
EPPL: El es gnü nominà sco ambaschadur d’aua da la destinaziun Engiadina Scuol Samignun. Che es sia funcziun?
Bromeis: Eu sun creschü sü in Engiadina Bassa ed am resaint amo adüna sco Engiadinais. Però eu sun fingià blers ons davent da l’Engiadina. Eu n’ha fat experienzas e n’ha üna tscherta distanza. Eu sun üna part da la cumbinella in üna buna squadra chi voul realisar alch profuond per la glieud.
EPPL: Daspö quatter ons daja il proget «il miracul blau». Dal 2008 es el nodà tras ils 200 lais in Grischun, dal 2010 tras ils plü gronds lais dals chantuns in Svizra. Il proget 2012 cun vulair nodar da la funtana dal Rain fin aint il mar nun es reuschi. Es quai uossa cun ün pa di-stanza statta üna buna o üna noscha experienza?
Bromeis: Objectivamaing ha quist proget fat naufragi. Il böt nun es ragiunt. Ils partenaris vulaivan ch’eu noud fin giosom e quai nu sun eu rivà. Punct! Però il plü bler s’imprenda d’alch chi nu va e la sfida es da nu far duos jadas ils medems sbagls.
EPPL: Quai voul dir cha sainza rivar al böt ha’l imprais il plü bler?
Bromeis: Cun rivar al böt in Ollandia füss il proget restà plü probabel superficial. Cun nu ragiundscher il böt n’haja stuvü far tschertas ponderaziuns e quellas am güdan per l’avegnir. Sainza interrumper il proget nu vessa mai fat quistas experienzas intensivas.
L’intervista cumpletta cun Ernst Bromeis chi ha quist on eir guadognà il premi SRG.R es publichada illa Posta Ladina da sanda, ils 15 settember.
Autor: Nicolo Bass (fotografia: Rolf Canal)
Neuen Kommentar schreiben