Sco mincha proget es eir la realisaziun dal proget da la ruina da Tschanüff a Ramosch dependenta da munaida dal man public. La Fundaziun Tschanüff es gnüda fundada in avrigl dal 2001 ed es hoz respunsabla pel Chastè da Tschanüff. Tenor la pagina d’internet www.tschanueff.ch sun ils böts da la fundaziun da consolidar la statica da la fundamainta, dals vouts e da las müraglias donnagiadas. Implü es eir gnüda pulida e sgürada la curuna dals mürs per impedir cha la ruina giaja in muschna amo plü ferm. Üna gronda lavur es statta il conservar da las surfatschas da müraglia cun schmoltar las giuntas da crap a crap e cun refar la reboccadüra existenta. Important es statta al principi l’inventarisaziun da la ruina e dals contuorns. Dal 2003 es gnüda edida üna broschüra cul titel «Il chastè da Tschanüff, l’insaina da Ramosch». Quella ha servi per orientar il public davart l’intent da la fundaziun e per ramassar munaida per realisar las lavuors previsas.

Per pudair realisar las lavuors es gnüda eretta sco prüma lavur la via fin pro la ruina. Davo s’haja tut per mans las lavuors surnomnadas. «Las lavuors vi da las parts ferm periclitadas sun gnüdas realisadas sco prüma lavur. In seguit sun gnüts rumits ils contuorns. Tanter il 2008 e’l 2010 sun gnüdas sgüradas las müraglias e la curuna da quellas per impedir cha la ruina giaja dal tuot in muschna», ha tradi Cla Nogler chi fa part da la Fundaziun Tschanüff sco schef da finanzas. Dal 2011 e 2012 sun gnüdas fattas amo pitschnas lavuors da finischiun da la prüma part. Üna prosma etappa cumpiglia tenor Cla Nogler lavur vi da la tuor vers nord chi dess gnir realisada dal 2015 e dal 2016. «Pür quella jada pudaina darcheu far quint cul sustegn e l’agüd dals giarsuns müraders chi han fingià güdà vi da las prümas lavuors. Sainza lur sustegn nu füssa stat pussibel da realisar las lavuors per cuosts supportabels», es persvas Nogler. La fundaziun ha adüna pudü pajar las lavuors prestadas grazcha a las contribuziuns da la Protecziun da monumaints e cun sustegn dals Cumüns Concessiunaris da las Ouvras electricas d’Engiadina e sponsuors privats. Tuot in tuot, cun l’etappa previsa dal 2015-2016, s’amuntan ils cuosts ad 1,6 milliuns francs.

La fluor gilgia dal chastè

Üna bella iris, la «Gilgia dal chastè», crescha illas paraids vers Brancla sco unic lö in Svizra. Quella fluor es hoz amo cuntschainta sco planta medicinala. Ün’otra rarità es la «Ginestra dal chastè» chi’s chatta a Tschanüff ed uschigliö be amo i’l Vallais. Eir las duos raritats floralas dessan gnir mantgnüdas cun quai chi’s tratta da spezchas raras.

Autor/Foto: ANR