Istorgias chi vaun a cour

Martin Raschèr ho prelet a Zuoz davaunt ün numerus public attentiv ed interesso our da sieu cudesch «Ova da savun – Seifenwasser». Cun ün autur viv e captiv e chaunt spontan es gratagiò ün inscunter sociel-culturel da granda qualited.

Il museum dal Cafè Badilatti eira già üna mezza ura aunz il cumanzamaint da la prelecziun stachieu plain cun ün public indigen, chi vulaiva udir las istorgias d’ün vegl Zuozingher. Martin Raschèr, l’autur, vaiva banduno l’Engiadina dalum zieva sieu temp da scoula, ed ho uossa, cun 92 ans, scrit ün cudesch biling rumauntsch e tudas-ch chi tratta per granda part da sia infanzia a Zuoz.

Allegraivel, melgrô tuot

Martin Raschèr nu paraiva da’s lascher disturber dal grand travasch intuorn sia persuna düraunt la preschantaziun da sieu cudesch. Viv da spiert ma debel in chamma ho l’autur, tschanto in sieu s-chabè cun roudas, let our da sieu cudesch e respus plain umur las diversas dumandas dal moderatur Andrea Urech e dal public. «Ova da savun – Seifenwasser» es il prüm cudesch da Martin Raschèr, ma quista prüm’ovra dal magister pensiuno ho ün grand rebomb, na be in Grischun dimpersè eir utrò. Martin Raschèr es naschieu l’an 1920 a Zuoz ed es creschieu sü tar sieu non e sia nona. Zieva la scolaziun ho el fat il seminari da magisters a Cuira e passanto in seguit sia vita davent da l’Engiadina. Zieva sia pensiun – intaunt domicilio aint il chantun Appenzell – ho el frequento our d’interess ün cuors da scriver e cumanzo a scriver istorgias cuortas. Quellas trattan sia infanzia passanteda püchöntsch in poverted illa vschinauncha muntagnarda da Zuoz dals ans trenta. L’autur Raschèr scriva sias istorgias cun ün sentimaint fin per detagls ed ün umur admirabel, e renda uschè eir ils fats trists e dürs da sia vita e da quel temp malgrô tuot allegraivels.

L’ova da savun recicleda

L’istorgia chi ho do il titel al cudesch tratta l’igiena dal pitschen scolarin Martin. Lavo gniva mincha saira sül terz s-chelin davous la pigna. Lo eira pronta üna coppa cun ova choda, ün sdratschin, ün süaintamaun ed ün savun. Il prüm as lavaiva la nona, zieva il non e l’ultim il Martin mauns, bratschs , vista e culöz. Cur cha el gniva landervi eira l’ova adüna già alvainta dal savun e na pü nettischma, ma al mattin nu disturbaiva que. Anzi, quist rituel daiva al mat ün sentimaint profuond e sinceri da colliaziun cun sieu non e cun sia nona, ed impü nu paraiva quista ova pü usche «düra» scu l’ova da bügl. Hoz – cun 92 ans – sto eir il Martin Raschèr pensiuno rir sur da l’igiena da sia infanzia, ma dal mel nu pera que da l’avair fat e sieu corp ho survivieu sainza dan tuot ils attachs da bacterias e bacils.

Martin Raschèr ho prelet quatter da las trentatschinch istorgias dal cudesch e fat rir e surrir il public pü cu üna vouta. Do in ögl ho eir il s-chet rumauntsch da Zuoz cha l’autur discuorra. Ün rumauntsch, chi as varo mantgnieu usche bain «in exil», voul dir sainza üngünas influenzas neo-rumauntschas chi s’haun implantedas i’l discuorrer dal di dad hoz. Uschè haun chatto sias istorgias culs « pecs » e cul « cocr » sün via directa la simpatia dal public ed inchanto cun finessas surprendentas. Cun sensibilited e professiunalited ho modero Andrea Urech la preschantaziun da la persuna captivanta da Martin Raschèr e da sieu prüm cudesch. Traunter las istorgias e’ls dialogs ho tuot il public chanto da cumpagnia chanzuns e demusso cha la cultura rumauntscha es aunch’adüna fich preschainta, e que in scrit, a buocha ed in fuorma da chaunt.

Il cudesch as po retrer per 29 francs tar la Chasa Editura Rumantscha a Cuira, www.chasaeditura.ch.

Autura: Erna Romeril

Neuen Kommentar schreiben

CAPTCHA
Diese Frage hat den Zweck zu testen, ob Sie ein menschlicher Benutzer sind und automatisiertem Spam vorzubeugen.