«Illas muschnas da las saivs vivas as stoja adüna lavurar», ha dit Jachen Andri Planta da Fuldera in occasiun dal di da chüra organisà in marcurdi da la Pro Natura Grischun a Sielva in Val Müstair. Planta es commember da supra-stanza da la Pro Natura Val Müstair e perquai il perit in chosa «cultivaziun da saivs vivas» in Val Müstair. Cha frus-chaglia da tuot gener possa prosperir in quels lös. Bos-cha plü gronda però nu vain acceptada. «Quella fa daplü don co nüz e perquai ston alossers, ognas o paplas ed oters bös-chs da föglia plü gronds gnir schmers.» Quant importanta cha la chüra ed il mantegnimaint da saivs vivas sun ha eir declerà il biolog e respunsabel dals territoris da protecziun da la Pro Natura Grischun, Marcel Züger da Salouf. El ha tanter oter declerà cha la Pro Natura haja pudü proteger in occasiun da la meglioraziun totala da la Val Müstair bleras saivs vivas e possa uossa manzunar la val sco ün dals buns exaimpels in Svizra. Cha avant 30 ons nu d’eira amo evidaint cha biotops o saivs vivas stopchan gnir protets. «Hoz es quai però oter e tuots san cha l’importanza da far quai es gronda per persunas e bes-chas», ha intunà Planta.
Chüra da biotops, saivs e prada
Sco cha Planta ha declerà es il privel da la meglioraziun quel, cha la natüra dvainta per uschè dir gualiva. «Detagls sco saivs vivas, mürs süts o cuntradas da palüds perdan lura lur valur e vegnan negligidas», ha’l dit. Cha perquai saja’l stat cuntaint d’esser gnü contactà fingià avant circa 30 ons da la Pro Natura e da la «Stiftung Brunette». Quella fundaziun s’intermetta nempe eir per mantegner ils s-chazis natürals chi existan illas cuntradas e prouva da tils mantegner e chürar il meglder pussibel. «Quai capita eir pro parcellas o terrain chi appartegna a privats», ha intunà il perit ed ha declerà cha la lavur preschantada in marcurdi in Val Müstair saja ün bun exaimpel per quai. Pro Armin Andri a Sielva es nempe gnü lavurà da vaglia. Ultra da scolars da la scoula chantunala da Baden han indigens e giasts güdà a cultivar la saiv viva chi circundescha il territori dal paur da la Val Müstair. Quai per cha la cuntrada resta viva ed attractiva per bes-chinas pitschnas sco leivras o per differentas sorts d’utschels chi vivan e survivan be in quellas saivs vivas. «Ultra da quai es la chüra da saivs vivas ün imbellimaint da nossa natüra e cun quai eir ün’attracziun per giasts ed indigens» ha’l argumentà.
Trar a nüz il «butin» per paurarias
Sco cha Planta ha quintà gniva la laina schmersa grazcha a la cultivaziun da saivs vivas da plü bod nüzziada sco laina d’arder per paurs. «Quai es amo hoz uschè», ha’l dit riond. Ma ch’eir l’erba chi vain stratta oura da biotops da palüds gnia nüzziada: «Nus tilla sechantain sülla prada e tilla pavlain in seguit a nossas bes-chas», ha’l declerà. Quel material chi nu po, sco ch’el manzuna, gnir pavlà vain dovrà sco material da sterner in stalla. «Nus nu sguazzain nüglia», ha intunà il paur, «nus fain dal bain a la natüra ed al listess mumaint pudaina profitar da quai.» In ün tschert möd «profitar» pon tenor el perquai eir quellas persunas chi rivan da la Bassa in Val Müstair per güdar a mantegner saivs vivas o per cultivar biotops. Sco cha Jachen Andri Planta ha dit, ha’l grazcha a la Pro Natura adüna darcheu giuvenils chi vegnan in Val Müstair a lavurar. «Quels giodan la bella natüra e lavuran jent per tilla mantegner», ha’l dit ed ingrazchà a tuots chi han s’ingaschats in ün o tschel möd per sustegner la lavur da la Pro Natura. «Nus cuntinuain ans ingaschar e sperain cha blera glieud ans sustegna eir in avegnir», ha’l conclüs.
Autor: ANR












Neuen Kommentar schreiben