Maria Gichilly, S-chanf, 1908 – 2012

Mo, 04. Mär. 2013

Maria Gichilly es naschida ils 16 avrigl 1908 scu figlia pü veglia dad Ursulina e da Gian Andrea Gichilly-Bott a S-chanf.

Insembel cun sieus fradgliuns Alice, Giosuel ed Ida ho’la passanto üna fich bell’infanzia sainza pissers illa chesa paterna a Chantaluf. Maria quintaiva cha da chindels pudaivan els auncha giuver sün via, causa cha be minchataunt passaiva ün chavagl u ün bouv. «Scu mattas mettaivans gugent ün baunchin da l’otra vart da la via – lo cumadaivans stinvs ed avaivans uschè la pussibilted da guarder che chi gira e capita sün via in direcziun vschinauncha». Maria s’algurdaiva eir dal temp düraunt la prüma guerra mundiela. Ils iffaunts stuvaivan ir a god a ramasser ramma, il proviant eira üna «tuorta da guerra» chi eira fatta our d’övs e farina. Sün crapenda da la chesa paterna eira drizzo aint ün quartier da stram pels sudos.

A S-chanf ho passanto Maria ils ans da scoula primara, zieva es ella auncha ida duos ans a Zuoz in scoula reela. Mamma Ursulina es steda per Maria adüna ün grand e bun exaimpel – ella eira üna persuna fich modesta ed üna chesarina fich lavuriusa. Bap Gian Andrea ho lavuro düraunt bgers ans scu conciersch i’l Grandhotel a San Murezzan, ün hotel chi’d es ars giò l’an 1944. El amaiva ourdvart sia lavur e perque pensaiva’l eir cha sia figlia füss adatteda per üna lavur illa hotellaria. Sieus buns contacts ch’el avaiva cun differents giasts haun pussibilto ils prossems ans la scolaziun. Zieva la confirmaziun es Maria ida, scu cha que eira üsit quella vouta, in Svizra francesa inua ch’ella ho lavuro in l’hotel Lausanne-Palace. Cò eir’ella agüdaunta da la chesarina tar la famiglia dal directur. Zieva è‘la ida, ill’eted da be 17 ans, in Ingialterra tar üna famiglia in vicinanza da Londra. Ün tel viedi nun eira quella vouta be ünguotta – in Ingialterra avaiv’la però grand’ increschantüm e la tschiera inglaisa daiva sül anim a Maria. Our da quists motivs eira il bap d’accord cun üna nouva plazza chi l’ho mneda in Germania. A München ed a Bad Kissingen ho’la lavuro in tuot las spartas pussiblas da la hotellaria, per glivrer eira ella dafatta «Kellermeisterin». Cò eira ella respunsabla per la vendita da vinars e stuvaiva piglier sü las postaziuns dals camariers. Schabain cha’l bap eira aunch’adüna persvas cha Maria chattaro sia furtüna illa hotellaria, avaiv’ella oters plauns: ella vulaiva dvanter fliunza. Ill’ eted da 21 ans ho ella cumanzo ün giarsunedi illa scoula da fliamant d’iffaunts Elfenau a Berna. Zieva trais ans da scoula ho’la lavuro i’l ospidel da duonnas a Berna, l’ultim scu mnedra da la sela dals poppins. Alura ho Maria lavuro scu fliunza tar amalos a chesa in differentas plazzas, traunter oter è’la steda 4 ans a Turich inua ch’ella ho mno l’economia da sia sour Alice, da sieu hom e dals duos figls Andrea e Walti – Alice eira dvanteda da quist temp fich amaleda.

L’an 1948 ho Maria survgnieu ün clam da Dr. Toni Melcher da Zuoz da gnir scu mnedra da la staziun d’amalos, la uscheditta KA (Krankenabteilung), i’l Lyceum Alpinum. Düraunt 27 ans, fin tar la pensiun i’l 1975, es que sto per ella sia plazza prediletta. Ella eira respunsabla per l’inter’infirmaria chi quella vouta mnaiva 14 lets. Fin l’an 1970 avaiv’ella liber be la dumengia zievamezdi, que chi significhaiva però cha eir quists dis stuvaiv’la esser darcho pronta la saira a las ses i’l Lyceum. Il traget traunter Zuoz e S-chanf è’la pel solit ida a pè, e que cun pü u main tuot las oras. Maria quintaiva cuort aunz sia mort: «Que eiran auncha temps! Eau d’he gieu da chefer cun bgers mats da differentas derivanzas ed educaziuns. Quistas experienzas sun stedas per me fich importantas per mia vita intera – cò d’he eau imprains am duster. Per bgers mats d’eiri però eir üna sort mamma – tschertas relaziuns persunelas ed amicizchas haun düro ans a la lungia». Düraunt üna granda part da quist temp vivaiva Maria tar sieus genituors a S-chanf, chi dvantos vegls eiran fin tar lur mort l’an 1964 fich grats per l’agüd da lur figlia.

Zieva la pensiun ho Maria auncha güdo our düraunt 15 ans (fin a l’eted dad 80) sülla KA al Lyceum – sias successuras nun eiran, que chi’d es d’incler, pü prontas da surpiglier preschentschas da 24 uras. Il temp liber passantaiva ella fich gugent insembel cun sia sour Ida, pel solit passantaivan ellas lur vacanzas in Engiadina u i’l Bernais. Eir insembel cun sieu neiv Walti ho’la fat fich bellas ed inschmanchablas turas in muntagna. Minchataunt güdaiva’la our a San Murezzan a sia figlioula, duonna Elisabeth Hollinger – la lavur in sia butia plaschaiva fich bain a duonna Maria. Cur chi giaiva vers l’85evel anniversari e ch’eir ella gniva adüna pü staungla, s’ho’la retratta cumplettamaing da quistas lavuors. A partir da quella vouta ho Maria passanto sia vita impustüt in sia ameda chesa paterna – inua ch’ella ho gieu la furtüna da pudair cultiver e giodair sieu bel üert auncha düraunt bgers ans. L’an 2007, ill’eted da 99 ans, ho’la stuvieu, causa cha sia vzüda as vaiva diminuida e cha la vita eira eir uschigliö dvanteda stantusa, banduner sia chesa per ir aint illa chesa d’attempos Promulins a Samedan. Adonta da differentas sufrentschas corporelas ho ella però aunch’ adüna giodieu las uras impustüt cun sieu neiv Walti ma eir cun differents amihs e paraints chi s’haun piglios temp per la duonna veglia.

Maria Gichilly ho pudieu s’indrumanzer quaidamaing als 1. november ill’eted da bod 105 ans. Cun ella moura eir our la schlatta dals Gichillys. Il non da Maria eira quella vouta immigro da la Frauntscha – perque eira ella persvasa ed eir superbgia cha’ls babuns da la famiglia eiran uguenots. Per innumbrabels Lyceaners restaro ella l’inschmanchabla «Schwester Maria» – per bgers da nus restaro ella per adüna «dütscha Maria». Fin tar sia mort eira ella adüna fich interesseda da que chi capita intuorn ella, illas differentas famiglias ma eir illa politica locala e naziunela.

Causa differentas sufrentschas corporelas eira la vita dvanteda difficila per ella – tuottüna è’la resteda fin a la fin üna persunalited enorm grata. Uschè ho’la svess scrit in sieu egen curriculum a Chalandamarz l’an 2000: «Enorm grata guardi sü vers nos Segner ed inavous sün mia vita intera.»

Gian A. Melcher, Zuoz/Greifensee

Kategorie: 

KOMMENDE EVENTS

STELLEN

IMMOBILIEN

DIVERSES